Geertje van Os

 

 

‘Spanje draag ik in mijn hart’

 

Veertig jaar Spanjaarden in Eindhoven

Begin jaren ’60 haalde Philips grote aantallen Spanjaarden naar Eindhoven. Ze waren de eerste gastarbeiders en vormden bovendien jarenlang de grootste groep nieuwkomers in Eindhoven. Nu zijn er nog ongeveer duizend over. De eerste 90 .Spaanse .mannen. bij Philips .waren .afkomstig uit verschillende dorpen en steden van de provincie Cáceres, een van de twee provinciën uit de streek Extremadura.

Gastarbeid

 

Op 8 februari 1963 stapten de eerste Spanjaarden in Roosendaal uit de trein. Negentig mannen uit Extremadura, met een .jaarcontract .van .de..N.V. Philips .Gloeilampenfabriek .te .Eindhoven in hun koffer. Extremadura is een schaars bevolkte .streek in. het .westen van Spanje. Een land van kurkeiken, kale hoogvlakten en woeste bergen. Dit was het gebied dat Philips. in 1962 door .de .Spaanse overheid .kreeg. toegewezen .om arbeidskrachten te werven. Want de arbeidsmarkt in Eindhoven en omgeving was uitgeput en evenals andere grote bedrijven ging Philips over de grens op zoek naar ‘gastarbeiders’ die een tijdelijke oplossing konden bieden. Om de administratieve en praktische problemen binnen de perken te houden, werd gekozen voor werving in één land: Spanje, zoals Frits Philips in eigen persoon bepaalde.

Señoritos

 

Zo arriveerden op 8 februari 1963. de eerste negentig. Spanjaarden. José Gutiérrez uit het dorp. Carcaboso was een van hen. Hij was toen 24 jaar: ‘In. Extremadura viel. niets te verdienen. Met zes anderen uit het dorp schreef ik me in voor Philips. We waren jong en gezond en kwamen allemaal. door de keuring. Het hele dorp liep uit om afscheid van ons te nemen. Dat afscheid was even moeilijk, maar eenmaal op weg werden we vrolijk en begonnen we te zingen en te klappen. Philips betaalde de reis en we werden behandeld als señoritos.. Eerst gingen we naar de .provinciehoofd-stad Cáceres. en van daaruit met de trein naar Madrid. Daar deed je in. die tijd een hele. dag over. In Madrid sliepen we in het beste. hotel dat er was en de volgende. morgen gingen we verder. Er waren twee wagons speciaal.voor dat ons,. met..restauratiewagen..en. al. eerlijk..gezegd..wisten.we niets van Nederland, alleen. dat het ver weg. lag. en dat. het .er..koud..was. Via .Irún en Parijs kwamen we. in Roosendaal aan en .van daaruit. gingen. we verder met bussen.. Zelfs. in .de.bus.kregen.we koffie!.Het.was een hele .strenge. winter .en .er lag een dik pak sneeuw, ik had nog nooit zoveel sneeuw gezien. Het was alsof we op een andere planeet terechtgekomen waren.’

De eerste Extremeños in Someren. 1963

Huisvesting

 

Bussen brachten de mannen uit Spanje. naar hun .nieuwe onderkomens. Dat waren rijkskampen in de Peel, in de..jaren ’30 .opgezet. als onderdak. voor. arbeiders. in de. ontginning. .De eerste. groep. kwam in Someren terecht.. Er .waren .ook .kampen .in Sevenum, Horst-America en Venray. In zo’n woonoord deelden ze met acht .man. een. Woon en slaapkamer, waar ook de maaltijden werden gebruikt. Elke dag werden de Spaanse arbeiders .met .bussen .van .en naar .hun. werk .in. Eindhoven .gereden.. Het .aantal Spaanse arbeiders bleef toenemen.. Al .gauw .kwamen. ze. niet .alleen .uit. Extremadura, .maar. uit alle .hoeken van Spanje. Maar hun onderkomens waren verre van ideaal en Philips besloot twee eigen woonoorden te bouwen. In 1964 werd El Pinar .in. Maarheeze geopend en in 1966 El Prado in Eindhoven aan de Beemdstraat, op het industrieterrein De Hurk. .Deze. accommodatie was wat gerieflijker, maar ook hier sliepen de mannen met zijn achten op een kamer. .Sommigen. konden. niet. aarden .in de. collectieve. onderkomens .en vonden onderdak in particuliere kosthuizen. Anderen vestigden zich in een pension. In het centrum van Eindhoven was een kloosterpension dat door.. zusters .werd ..gedreven: .‘Ons Thuis’. .Hier. hadden .ongeveer. honderd .Spanjaarden .elk .een .eigen kamertje. De zusters zorgden voor het eten en de schoonmaak.

Kloosterpension "Ons Thuis" in het centrum van Eindhoven. Veel Spaanse migranten zullen het nog herkenen want in dit gebouw werd in de jaren '70 ook het kantoor van de vreemdelingenpolitie bevestigd.

Padre Jaime

De .geestelijke. verzorging .van .de. Spanjaarden was vanaf het begin tot in de jaren ’80 in handen van pater Jaime Driessen, .een. Nederlandse. pater. die. in. de. missie had gewerkt. .Hij droeg. de mis op in de woon-oorden .en .zette .zich .met .hart .en .ziel .in .voor .de .Spaanse gemeenschap. Een man met een fenomenaal geheugen .die .iedereen .met .naam .en .toenaam .kende, zich ieders geboorteplaats herinnerde en zelfs geen verjaardag vergat.

De Philips Koerier en Albert van Dijken

Na de .komst van de .eerste .Spanjaarden begon Albert van Dijken, journalist bij de Philips Koerier een Spaanstalige column: Aquí la onda española. Hierin werden de .Spaanse .Philipsarbeiders .geïnformeerd .over .actuele .thema’s .en .het .leven .in .Nederland. Ook .werden .ze .aangemoedigd .om zelf stukjes te schrijven. De .column .werd .bijzonder .gewaardeerd .door .alle .Spaanse .migranten. .Binnen .korte .tijd .werd Albert van Dijken een goede bekende van de Spanjaarden. Hij .leefde .met .hen .mee .in .goede .en .slechte .tijden en ging zelfs mee naar Spanje tijdens vakanties. De reisverhalen die hij publiceerde in de Philips Koerier zijn heel ontroerend. In de huidige Spaanse gemeenschap in Eindhoven zijn nog maar weinig mensen die weten hoe belangrijk de persoon Van Dijken was voor de eerste Spaanse migranten.

Vloeren vegen

 

Nog .op de .dag .van .aankomst .kregen .Gutiérrez .en .zijn .streekgenoten .een aantal testjes voorgelegd, om te kijken of ze geschikt .waren .voor het .werken met machines. ‘Dat hebben we twee dagen gedaan, totdat we er genoeg van hadden. We wilden .met .echte .machines .werken! Maar weet .je .wat voor machine ze mij gaven? De bezem! En ik zei: ben ik helemaal naar Nederland gekomen .om hier de .vloer aan te .vegen? Daar werd in Spanje op neergekeken: vrouwenwerk.’ Een groot deel van zijn lichting .werd - onder de .nodige protesten - te .werk gesteld in de schoonmaak, maar na een half jaar mochten ze machines .bedienen in .de fabriek. Gutiérrez: ‘Ik kwam op de afdeling Metaalwaren en daar ben ik gebleven totdat ik met pensioen ging. Ik heb het er altijd naar mijn zin gehad. Toen hij in 1963 arriveerde, lag het beslist niet in zijn bedoeling om tot zijn pensioen te blijven. Een jaar dacht hij, misschien twee of .drie. Een paar jaar werken, sparen .en terug .naar Spanje. Dat idee hadden vrijwel alle Spaanse arbeidsmigranten .en dat was ook het uitgangspunt van Philips. Hierdoor ontbrak van begin af aan, .zowel .bij .werknemer .als .werkgever, de .motivatie om te investeren in het aanleren van de Nederlandse taal. En zo kon het gebeuren dat een groot aantal Spanjaarden na meer dan dertig jaar nog steeds moeite heeft met Nederlands

José Gutiérrez. Begin jaren 60.

Uitstel

 

De arbeidscontracten werden keer op keer verlengd en steeds .meer .mannen besloten om hun vrouw en eventueel kinderen over te laten komen. Philips kon ook genoeg vrouwen in de fabriek gebruiken en hielp bij het zoeken naar woonruimte. Al had je wel een aanbeveling van de personeelschef nodig om voor een huis in aanmerking .te komen. De kinderen .gingen .naar .school, kregen .hier .vriendjes en vriendinnetjes, volgden .een .opleiding, vonden .een .baan .en hun .ouders stelden de keuze ‘teruggaan of blijven’ jaar na jaar .uit. Wel .werden .alle .zomervakanties .in .Spanje doorgebracht. Het .eerste .jaar .bracht Philips de werknemers .uit .Extremadura .voor .twee .weken .met bussen naar huis. De jaren daarop liet Philips een speciale trein naar Irún rijden en nog later werd de mogelijkheid geboden om met het vliegtuig te gaan. In de .jaren ’70 reden de .Spanjaarden .zelf .naar huis, vaak in oude auto’s, met drie of vier kinderen op de achterbank. Gutiérrez: ‘En .dan .ook .nog .volgepakt .met .cadeautjes voor de hele familie. Alle neven en nichtjes .stonden .je .op te .wachten. Ik .herinner me nog goed dat .ik een keer een platenspeler meenam. Nou, .dat .was .wat! .Als .je .nu .iets .meeneemt, dan .blijken .ze er al twee van te hebben. De tijden zijn veranderd, ook in de Spaanse dorpen.’

Veertig jaar

 

Het .is .allemaal .anders .gelopen .voor de Spanjaarden .die .een .paar .jaar dachten te blijven. Toen ze kwamen waren het jonge mannen, in de kracht .van hun .leven. Nu bereiken ze de pensioengerechtigde leeftijd en vanwege hun kinderen en kleinkinderen ziet het .er naar uit dat .ze oud worden in Nederland. Gutiérrez vertelt: ‘Toen we veertig jaar geleden vertrokken, zaten we zingend .in de bus. Maar .dat heb ik later nooit meer meegemaakt. De tweede keer, toen we terugkeerden na de vakantie, moest je eerst een paar borreltjes drinken om niet huilend in de bus te zitten. Het deed zeer om Spanje achter te laten, heel erg zeer. Je telde .de dagen, de uren… En .nog, ik verheug me enorm op elke vakantie. Naar mijn dorp! Ik ben nu veertig jaar hier, maar Spanje draag ik mijn hart.’

.

Geertje van Os

(Gepubliceerd in Eindhovens Dagblad 11-2-2003)

Terug